آسیب شناسی انتخاب رشته
بسمه تعالی
اداره آموزش و پرورش منطقه گهواره
دبیرستان شبانه روزی امام خمینی ( ره )
موضوع :
آسیب شناسی انتخاب رشته سال اول دبیرستان
تهیه کننده:
فتحعلی داورنه ( مشاور مدرسه )
تنظیم :
خرداد 90
بسم الله الرحمن الرحیم
تقدیم :
به تمام مشاوران فعال در عرصه ی تعلیم وتربیت
«« فهرســـت »»
عنوان صفحه
مقدمه ....................................................................................................... 5
آسیب شناسی انتخاب رشته ..................................................................................6
نظام خانواده – محیط آموزشی..........................................................................7-6
رسانه ها –افت تحصیلی .................................................................................8-7
اداره کار وامور اجتماعی....................................................................................8
انتقادات .........................................................................................................9
پیشنهادات ....................................................................................................10
نتیجه گیری ..................................................................................................11
مقدمه
بر اساس اصول اساسی مشاوره ، مشاوره تحصیلی یک جریان است و از بــــــدو تولد تا زمان
پیری ادامه دارد وقطع این جریان یک اشتباه آشکار وباید شاهد نتیجه ی عکــــس آن باشیم یک
فرد ودر کل دانش آموزان تمام مقاطع تحصیلی در زندگی با مثلث انتخــاب .روبه رو می شوند
این مثلث ، شامل انتخاب رشته ی تحصیلی –انتخاب شغل و انتخاب هـــمسر آینده ، لذا کوتاهی
در انتخاب رشته منجر به مشکلات شغلی و به تعویق افتادن انتخاب همسر وبه تبع آن مشکلات
خانوادگی می شود. لذا توجه به انتخاب رشته یکی از موضوعات اصلی نظام آمــوزشی بوده و
احتیاج به تحقیق طولی وبرنامه ریزی دراز مدت واصولی دارد .
داورنه خرداد 90
آسیب شناسی انتخاب رشته
1- عدم توجه به نظام سیستم محور بودن مشاوره
مشاوره یک علم تخصصی است .وافرادی که در این علم فعالیت می کنند باید به آن به عـنوان
هنر نگاه کنند . پس مشاوره علم خلاقیت است .متاسفانه در نظام آمـوزشی ما در مقاطع ابتدایی
وراهنمایی نقش کم رنگی ایفا می کنند به مشاوره تخصــصی باید به عنوان یک الگوی خدماتی
نگاه کرد.وظیفه یک مشاور توجه به اختلالات رفتاری ، تحـــصیلی وسازشی دانش آموزان در
مدرسه است .اما کادر اداری و آموزشی مدرســــــه با آن همکاری کنند در غیر ایــــــنصورت
مشاوره ناموفق است در کشورهای پیشرفته به مشاوره به عنوان الگوی خدمـاتی نگاه می کنند.
یعنی کادر تربیتی وپرورشی مدرسه ، شامل مـــــــشاور، مددکار اجتماعی ، روانشناس تربیتی
، روانسنج ،مربی بهداشت و مربی تربیتی در ایام هفته در مــــدرسه حضور دارند .اگر ما در
دوره ابتدایی دانش آموزان را با انتخاب رشته آینده ومشاغل مـشروع آگاه وآشنا کنیم ودر دوره
حساس بلوغ که در دوره راهنمایی اتفاق می افتد اطلاعات شــــناختی وروانی ارائه دهیم وآنان
را با استعداد ها ورغبت های خود آشنا کنیم شاهد افت تحصیلی وعدم انتخاب رشته نامنــــاسب
در دوره ی دبیرستان نخواهیم بود.
2- نظام خانواده
خــــانواده اولین کانونی است که در آن متولد می شویم ورشد می کنیم خانواده نخستین منبع یاد
گیری کودکان ونوجوانان است تجاربی که ما در خانواده می آموزیم تا پایان زندگی با ما همراه
خواهد بود درواقع اساس وبنیاد شخصیت،در دوران کودکی و درمحیط خانـواده شکل می گیرد
تحقیقات به عمل آمده گواه این واقعیت است که پایگاه اجتماعی واقتــصادی خانواده ، مـــــیزان
تحصیلات والدین وفرزندان بزرگتر بر انتخاب رشته دانش آمــــــوز تاثیر بــسزایی دارد،دانش
آموزان سال اول دبیرستان که در این پایه باید انتخاب رشته کنند خانواده در انتخاب آنان موثر
است لذا مـــــــیزان تحصیلات نگرش ها ، اعـــــتقادات ، پایگاه اقتصادی ، اطلاع والدیــــن از
روانشناسی کودک ونوجوان در انتخاب رشته تاثیر دارد.
3- محیط آموزشی
ما سال های زیادی از اوقات کودکـــــی ، نوجوانی وجوانی خود را در مدرسه ودبیـرستان می
گذرانیم وتجارب زیادی را با مــــعلمان در محیطی به نام مدرسه تجربه می کنیم .در خصوص
مــــسائل تربیتی وپرورشی دبیران کوشا وزحمـــــت کش ما در عرصه روانــــــشناسی کودک
روانشناسی رشد دوره نوجـــــــــوانی وبلوغ ، روانشــــناسی اجتماعی وارتباطی ، روانشناسی
شخصیت اطلاعات کاملی داشته باشند تا دانـــش آموزان ما در انتخاب رشته دچار شک وتردید
نشوند. اولیای مدرسه وکادر اداری مدرسه با مـــــــشاور همکاری کنند و دانـش آموزان داری
مشکلات تحصیلی را به مشاور ارجاع دهند تا به موقع به مشکلات دانــــش آموز در خصوص
انتخاب رشته رسیدگی شود.
4- رسانه ها و وسایل ارتباط جمعی
امروزه شاید نتوان کســـــــی را یافت که مخاطب یک رسانه نباشد . رســـانه ای همچون رادیو
وتلویزیون سینما ، اینترنت ومطبوعات تاثیر بـــــــــسیار زیادی در زندگی نسل جوان دارد. آیا
برنامه حساب شده و مدونی در صدا وسیما ومخصوصا صدا وســــیمای استان ما در خصوص
انتخاب رشته گنجانده شده ؟ مشاورین با تجربه ومتــــــخصص ما در برنامه های در خصوص
مشاوره ی تحصیلی و شغلی در صدا وســـیما فعالیت می کنند ؟ آیا د ر خصوص انتخاب رشته
ی درست در صدا وسیما فرهنگ سازی شده ؟ آیا صدا وســــیما با سازمان آموزش وپرورش
در خصوص مسائل تربیتی وپرورشی نقش فعالی ایفا کرده ؟ آیا صدا وســــیما در هفته مشاغل
که از اول اردیبـــــهشت ما هر سال به مدت یک هــفته برگزار می شود مشاغل موثر و دارای
بازار کار را از طـریق رسانه ی عـــــمومی به اطلاع دانش آموزان ما رسانده ؟ جواب به این
سوالات آسیب شناسی انتخاب رشته ما را بیشتر روشن و آشکار می کند.
5- افت تحصیلی ناشی از کم کاری دانش آموزان در سال اول دبیرستان
آمار نـــشان می دهد که اول دبیــــــرستان جزو پایه های اســت که بیشترین افت تحصیلی دارد
.مشکلات دوره بلوغ ، محــــیط نسبتا آزاد دوره متوسطه ، تغییر مقطع تحصیلی ، عدم نظارت
کافی والدین از دلایل عمده این موضـوع به حساب می آید . این در حالی است که نمرات بیشتر
دروس سال اول دبیرستان در انتخاب رشته دخـالت مستقیم دارند . لذا در این شاخص باید یک
مشاور متخصص وارد عمل می شود واطلاعات تحصیلی و مشاوره ای از جمله روش مطالعه
درست – برنامه ریزی منسجم – ارائه اطلاعات در خصـــوص دروس مرتبط با رشته تا دانش
آموزاز ابهام وسردرگمی انتخاب رشته بیرون آید .
6- اداره کار وامور اجتماعی
پایه واساس شغل تحصیل می باشد تمام مشاغل تخصصی با رشته تحصیلی خاص خود ارتباط
دارند ، افراد تا مدرک تحـصیلی نداشته باشند نمی توانند وارد مشاغل تخصصی شوند لذا شغل
وتحصیل ارتباط وکنش متقابل دارند یعنی دانش آموزان ودانشجــویان وافراد متخصص جویای
کار زمانی در عرصه ی زندگی موفق اند که یک زندگی تحصیلی –شغلی داشته باشند .
آشنایی با مشاغل ، انگیزه ی تحـــــصیلی وبه تبع آن انتخاب رشته ی درست را به دنبال دارد ،
لازم است در این زمینه سخنراند که اداره ی کار وامور اجتماعــــی تا چه میزان در خصوص
مشاغل وافراد جویایی کار در مشاغل متعدد با ســــازمان آمــــــوزش وپرورش همکاری کرده
ولیست مشاغلی که بیـشترین افراد در سطح اســـــتان جویای آن هــــستند در اختیار هسته های
مشاوره ی مستقر در ادارات آموزشی قرار داده تا مشـاورین محترم بر اساس آن برنامه ریزی
کرده ورشته های تحصیلی بهتر مرتبط با آن مشاغل را به دانش آمـــوزان معرفی کنند تا دانش
آموز در انتخاب رشته دچار شک و عدم انتخاب نشود .
انتقادات :
1- توجه تمرکز گرایی به مشاوره ی تحصیلی در نظام آموزشی
2- عدم کاربردی علمی وعملی مشاوره در مقطع ابتدایی و راهنمایی
3- عدم توجه به الگوی خدماتی مشاوره در سطح مدارس
4- عدم ارائه آموزش ضمن خدمت عملی وتخصصی مشاوره برای مشاورین مدرسه
5- نقش کم رنگ انجمن اولیا ء ومربیان در سطح مدارس متوسطه
6- دخالت مستقیم مدیران مدارس در انتخاب رشته دانش آموز واجبار به انتخاب رشته ای
که مورد علاقه دانش آموز نیست .
پیشنهادات :
1- توجــــه به شرایط فرهنگی وبومی سازی در زمینه تحصیلی وشغلی ورشته های مورد
نیاز استانی با توجه به بازار کار آنها.
2- ارائه واحد درسی تحـــت عنوان مشاوره ی تحصیلی- شغلی در سطح مدارس متوسطه
3- ترویج آموزش خانواده در خـــــصوص مسائل دوره ی نوجوانی دانش آموزان واطلاع
رسانی به والدین در زمینه انتخاب رشته ی تحصیلی دانش آموز.
4- آموزش ضمن خدمت به دبیران دروس مرتبط با انـــتخاب رشته در سال اول دبیرستان
5- ترویج واستمرار مسابقه ی علـمی و تخصصی مشاوره در بین مشاوران مدارس جهت
افزایش انگیزه ی آنان در امر مشاوره .
نتیجه گیری:
به زعم تهیه کننــــــده این مقاله زمانی در عرصه مشاوره تحصیلی –شغلی در سطح مدارس
موفق می شویم که نسبت به مشاوره یک دید سیــــستمی داشته باشیم یعنی اگر مشکل اجرایی یا
آموزشی در سطح مدرسه به وجود آمد نگوییم اشــــــتباه از طرف مدیر یا دبیر یا مشاوره است
بلکه همگی در ایجاد این مشکل موثریم ، زمانی آموزش وپرورش ما موفق اسـت که خانواده ،
اداره ی بهداشـــــــت ، اداره ی بهزیســـــتی ، اداره ی کار وامور اجــــتماعی ، کمیته ی امداد
خـــــمینی ( ره ) وسایر نهاد های حمــــــایتی با آمـــوزش وپرورش همکاری کنند نا گفته نماند
همکاران عزیز فرهنگی ما در عرصه ی تعلیم وتربــــیت زحمت های زیادی تحمل کرده اند و
در مناطق محروم بیشتر ، به امید خدا اگر نهاد های مشــــروحه ی فــوق با آموزش وپرورش
همکاری بیشتر داشته باشند شاهد نظام تعلیم وتربیتــی پویا ، ارزشمند ، پیشرفته ، و تکنولوژی
محور وهوشمند خواهیم بود که این آرزو دست یافتنی است .
فهرست منابع
1- دکتر کوروش پرند وهمکاران . انتخاب رشته ، انتخاب آینده .انتشارات سازمان سنجش
2- صادق ، گرجی . انتخاب رشته در سال اول دبیرستان .انتشارات مبتکران